Tag Archives: burgerberaad

Het participatiezintuig

Participatief besluiten gaat niet meer weg; de kunst is om er gevoel voor te ontwikkelen, wat ik hier het participatiezintuig noem.

Afbeelding: Christel Sagniez / Pixabay 

Heel geleidelijk is participatie – in het bijzonder die van burgers – een steeds belangrijker onderdeel aan het worden van besluitvormingsprocessen. Je ziet het bijvoorbeeld aan de Omgevingswet, die bepaalt dat straks omwonenden en belanghebbenden meebeslissen over wat er gebeurt met hun leefomgeving. Ook zien we een sterke opkomst van burgerberaden, waar door loting bijeengebrachte burgers gezamenlijk aan oplossingsrichtingen voor grote maatschappelijke kwesties werken.

Als je kijkt naar participatie en je wilt het huidige moment duiden, dan zou ik zeggen dat we het tijdperk aan het afsluiten zijn waarin participatie van burgers en belanghebbenden iets was om erbij te doen, als extraatje of experiment, omdat er wat tijd en geld over was, of om een mooie strik te hebben om een besluit te verpakken. Het tijdperk dus, waarin het mogelijk – en gebruikelijk – was om een besluitvormingsproces te hebben waarin degenen die met het besluit moesten leven geen enkele rol hadden. Het tijdperk dat we aan het betreden zijn, is er een waarin participatie in besluitvorming vanzelfsprekend is voor iedereen. Natuurlijk staan we nog aan het begin, maar afgaande op ontwikkelingen in binnen- en buitenland, zit eindelijk de vaart erin.

Het wordt niet vanzelf een succes. De beweegrichting is duidelijk, de bestemming bestaat nog niet. Die moeten we gaandeweg vormgeven, als burgers en als professionele besluitvormers. Op dit soort momenten is het cruciaal dat degenen die positief staan tegenover de verandering er aanjagers van worden. De prachtige Engelse term prefigure komt in me op: het vooruitlopen op een wenselijke toekomstige ontwikkeling en handelen alsof die ontwikkeling er al is. En dat hoeft helemaal geen politiek-activistische aangelegenheid te zijn, integendeel. De sleutel om een toekomst vorm te geven waarin participatief besluiten vanzelf spreekt, en goed werkt, schuilt juist in onze dagelijkse praktijk.

We doen het al op talloze andere manieren, prefigureren. We wachten niet tot overheden en producenten voor ons bepalen dat we onze ecologische voetafdruk verkleinen, we ondernemen zelf actie door duurzamere producten te gebruiken. We voeden onze kinderen op om veel fijnzinniger te zijn over diversiteit dan onze eigen generatie, om daarin in zekere zin ook voorlopers te zijn. Die insteek kunnen we in ons denken en handelen over participatie ook kiezen. De kans is groot dat we onszelf daar een belangrijke dienst mee bewijzen. Stel je voor dat we wachten totdat, ik noem maar wat, het volgende kabinet gaat inkleuren hoe we participatief gaan besluiten. Precies.

Nu gebeurt er om ons heen natuurlijk al heel veel. In kringen van ruimtelijke ordening, klimaat en energie worden er volop nieuwe participatieve besluitvormingsprocessen ontworpen en ook elders is er beweging. Wil je als professional meer leren over de wettelijke voorschriften om besluitvorming participatiever te maken, of de methoden die je kunt toepassen, dan is er hoef je niet lang te zoeken om een cursus te vinden. Het onderstreept eens te meer hoezeer het belang van participatie groeit. Maar, en nu komen we bij dat idee van prefigureren en dat participatiezintuig, ik vraag me af of we onszelf niet verder moeten uitdagen om tot een dieper begrip te komen van wat participatie betekent, hoe het kan werken, en waar het aan zou moeten voldoen. Voor mijn gevoel zijn we er nog lang niet – en dat geldt ook voor mijzelf.

Waar dan niet? Wel, om de wereld te kunnen bekijken door een participatieprisma, zoals sommigen als vanzelf de wereld kunnen zien door een financiële bril, of uit het perspectief van kindveiligheid. Participatie niet langer benaderen als een instrument dat in een bepaald vakje hoort, maar het zien als een dimensie die op bijna alles van toepassing kan zijn. Om daar te komen, moeten we in eerste instantie vooral vragen stellen, aan onszelf en aan elkaar. Vragen die over meer gaan dan alleen het hoe en wat van participatief besluiten, bijvoorbeeld over democratie en over inclusie. Zo kunnen we geleidelijk meer perspectieven gaan zien, meer geluiden gaan horen, participatie gaan voelen. Dat is waar ik aan denk als ik het heb over het ontwikkelen van een participatiezintuig.

Hoe meer mensen er zin hebben om de diepere lagen aan te boren die ons kunnen helpen om participatie vollediger en instinctiever te begrijpen, hoe spannender de toekomst van participatieve besluitvorming wordt. Ik hoor graag van eenieder die net als ik zoekt naar meer, nieuwe, andere vragen – en die net als ik hun participatiezintuig willen ontwikkelen.

Burgerberaad zet bestaande belangenorganisaties niet buitenspel

in samenwerking met Ingrid Prikken

Burgerberaden zijn hot. Onlangs nog nam de gemeenteraad van Het Hogeland (Groningen) een voorstel aan om een burgerberaad te organiseren waarin inwoners mee kunnen praten over de omgevingsvisie van hun gemeente.

Dit levert natuurlijk ook direct discussie op over hoe dit burgerberaad georganiseerd moet worden en wie eraan deelnemen. De auteur van dit opiniestuk in het DvhN, bijvoorbeeld, uit zorgen over het loten van deelnemers en de begeleiding van het proces door “dure experts”. Ook zou een burgerberaad dorpsbelangenorganisaties buitenspel zetten.  

Verschillende rollen

In onze ervaring is dit niet het geval: bestaande belangenorganisaties en de deelnemende burgers hebben allebei een eigen, belangrijke rol in het proces. 

Dorpsbelangenorganisaties hebben, zoals de auteur opmerkt, sterke lokale netwerken, kennis over het gebied en wat er speelt onder bewoners. Dit wordt ook breed erkend, en deze organisaties hebben vaak al ingangen in de lokale democratie. Wat een burgerberaad daaraan toevoegt, is het perspectief van inwoners die misschien niet via bestaande organisaties hun stem (kunnen) laten horen. Daarmee vullen het bredere burgerperspectief en de inspraak van belangenorganisaties elkaar goed aan.

Samen zorgen voor een diverse deelnemersgroep

Om te zorgen voor divers en representatief beraad is loting een bewezen middel. Dat zegt ook Alex Brenninkmeijer in zijn recente rapport over burgerfora. Het mooie van loting is dat daarmee alle inwoners evenveel kans hebben om deelnemer van het burgerberaad te worden. Zo helpt loting ervoor te zorgen dat de deelnemers een diverse groep vormen die ook nog eens een goede afspiegeling vormt van alle inwoners van de gemeente. 

Natuurlijk is het belangrijk om er dan voor te zorgen dat inwoners die worden ingeloot ook daadwerkelijk meedoen. De gemeente, samen met partners – en, inderdaad, experts – kan dat stimuleren door middel van effectieve communicatie en het wegnemen van drempels, letterlijk of figuurlijk. Ook hierin kunnen dorpsbelangenorganisaties een rol spelen.

Belangenorganisaties als kennisbron

Als de gelote groep eenmaal aan de slag gaat, zitten ze niet in een afgesloten ruimte om met elkaar het wiel uit te vinden; integendeel. Het inwinnen van informatie uit ‘het veld’ is een essentieel onderdeel van een burgerberaad. Deelnemers gaan dus in gesprek met allerlei organisaties en personen die over relevante kennis beschikken. Het zou voor de hand liggen dat lokale belangenorganisaties daarbij aan bod komen, evenals (bijvoorbeeld) jongerenorganisaties en natuurbeheerders.

De waarde van onafhankelijke procesbegeleiding

Deze gesprekken helpen de deelnemers van het burgerberaad om tot een gezamenlijke conclusie te komen. Dit gebeurt in een nauwkeurig ontworpen dialoogproces waarin ieders mening aan bod komt. Onafhankelijke professionele procesbegeleiding is essentieel om te zorgen voor werkbare uitkomsten en een positieve proceservaring voor iedereen. Een succesvol burgerberaad zorgt voor een stevig fundament besluitvorming en kan bovendien het vertrouwen en de betrokkenheid van inwoners een impuls geven.

Het is fantastisch om te zien dat steeds meer mensen en organisaties een burgerberaad in hun gemeente tot stand willen brengen. De slagingskans van zulke processen neemt alleen maar toe naarmate lokale organisaties vanaf het begin worden betrokken, zodat iedereen kan bijdragen aan een eerlijk en effectief proces. Dorpsbelangenorganisaties moeten dus zeker niet buitenspel blijven staan.

Remco van der Stoep en Ingrid Prikken

Meer weten over burgerberaden? Wij zijn participatieprofessionals en nemen je graag mee in de ins en outs van burgerberaden tijdens een van onze (online) trainingen. Meld je hier aan.